فیروزه

 
 

سمفونی مردگان یا قایم‌باشک‌بازی با شیطان

بزرگی می‌فرمود: «فرار از شیطان یکی از تله‌های شیطان است.»

سیدنی لومت برای من نه از «سرپیکو» یا «۱۲مرد خشمگین» بلکه از «پیش از آنکه شیطان بفهمد مرده‌ای» شروع می‌شود. داستان دو سارق به غایت غیرحرفه‌ای که خود را در یک دومینوی اشتباه می‌اندازند و تا ته در منجلاب اشتباهشان فرو می‌روند. این طرح و ایده فی‌نفسه ساده و عادی است و سوژه‌های خیلی از فیلم‌های روز سینما، ولی ساختار روایی فیلم و بازی درونی شخصیت‌هاست که این فیلم مستقل را از سایر فیلم‌های این‌چنینی جدا می‌کند. لومت مخاطب را از همان سکانس دوم می‌اندازد توی داستان. هنک(إتان هاوک) و اندی (فیلیپ سیمور هافمن) دو برادری هستند که از سر بی‌پولی دست به دزدی می‌زنند، آن‌هم از مغازهٔ مادرشان. اما در اثر یکی دو اتفاق و اشتباه محاسباتی مادر خود را با گلوله می‌کشند و مسیر فرو رفتن در تباهی شروع می‌شود.

داستان بیشتر از اینکه دربارهٔ این دزدی ساده باشد دربارهٔ رذالت‌ شخصیت‌ها و عقوبت‌ پس از گناه است. لومت داستان را از سه روز بعد از این جریان ادامه می‌دهد. هنک در وضعیت اسف‌بار مالی و درماندگی خرج دختری که از همسر سابقش به جا مانده، دچار عشق گناه‌آلود نسبت به همسر اندی، جینا (مریسا تومی) شده و از آن طرف اندی دچار بحران درونی است. به هنک که مدام او را مسئول این اتفاق می‌داند دلداری می‌دهد که اتفاقی نمی‌افتد. تنها پناهگاهش خانهٔ موادفروشی است که آنجا تزریق می‌کند. این‌ها را بگذارید کنار خبرهای هر روزهٔ پدرشان که با خوشحالی خبرهای پلیس مبنی بر نزدیک ‌شدن به قاتلان را به پسرانش می‌دهد.

«پیش از آنکه شیطان…» برخلاف داستان پرتنش و حجیمش داستان موقعیت نیست. آخرین فیلم لومت روایت شخصیت‌هایی است که درگیر کارهای خودشان شده‌اند و لحظه به لحظه زندگی‌شان از بوی کثافات‌ کارهایشان متعفن‌تر می‌شود. داستان خنده‌های زودگذر و کش‌دار و تا حدودی مخوف اندی در مراسم خاکسپاری مادرش است. داستان گریه‌های حقیرانه هاوک جلوی اندی و درخواست عاجزانهٔ راه حل. داستان التماس اندی به مواد فروش و دست آخر کشتن اوست. و حتی داستان اعتراف پدر به اشتباهاتش در مراسم تدفین.

گویی شیطان از هنک و اندی و حتی پدرشان در این سیر تباهی عقب می‌افتد. انگار شیطان می‌دود تا به اندی برسد و به او بگوید: «هی دود! وایسا منم هستم!»

Before the Devil Knows You’re Dead (۲۰۰۷) Directed by Sidney Lumet